FullSizeRender (4)Lies Daenen

Een telefoontje van Kristin Vanschoubroek begin januari. Of ik voor het nieuwe tijdschrift een vaste rubriek ‘Kunst en Spiritualiteit’ wilde verzorgen. In elk nummer een artikel en verder vrij in te vullen. Ik was net bezig – de goede voornemens om me beter te focussen op mijn kerndoelen indachtig – met het afronden van enkele jarenlange engagementen. Om minder dingen beter te kunnen doen en meer tijd te hebben voor ‘mijn kunst’ en mijn nieuwe consultancy-praktijk. Maar hier kon ik niet ‘neen’ tegen zeggen. Kunst en spiritualiteit, het is wat ik adem, wat ik leef, en ik wil dat graag met jou delen.

IMG_3121Wat deze rubriek zal worden? Geen idee. Ik ben net zo benieuwd als jij, maar het zal vanuit de buik komen, dat staat vast. Vanuit de zoekende, tastende, soms wanhopige, vaak onbeheersbare energie die ik voel als ik met kunst bezig ben. Vanuit het enthousiasme dat me drijft. Misschien stroomt die energie wel tot bij jou en voel je diep vanbinnen vonken, wie weet.

Ik beschouw de schrijfsels die ik hierbij start graag als brieven, waarbij ik jou, lezer, in gedachten heb als een dierbare vriend(-in). Dus:

Leuven, 7 februari 2016

Lieve lezer,

Hier is hij dan, mijn eerste brief aan jou in het nieuwe La Verna-tijdschrift. Het lijkt me wel gepast om me in dit schrijven even voor te stellen, om toch een stukje van mijn verhaal met je te delen. Misschien kennen we elkaar al een beetje vanop een of andere La Verna-bijeenkomst. Anders begint het gewoon hier. Het lijkt me wel goed om iets te vertellen over waar ik nu als kunstenaar mee bezig ben. Maar eerst blik ik even terug op de weg daarnaartoe.

Mijn schilderavontuur is begonnen op 1 januari 2007. Ik was net 40 geworden en wilde eindelijk een poging doen om mijn lang ondergesneeuwde kinderdroom, kunstenaar worden, een kans te geven. In mijn job was ik al jaren intensief met kunst bezig, vooral met hedendaagse beeldende kunst, en dat had de vlam terug aangewakkerd. Maar het had me ook heel schroomvol gemaakt om naast al het moois en boeiends dat ik rond me zag nog zelf iets te ondernemen. Wie was ik en wat kon ik daar nog aan toevoegen? En toch, om de een of andere reden was het niet meer houdbaar: ik moest en zou eraan beginnen, gewoon voor mezelf.

Als autodidact slaagde ik er behoorlijk in om me uit de slag te trekken en voor ik het wist, kon ik me een leven zonder schilderen niet meer voorstellen. Het liep dermate uit de hand dat ik de fantastische, bijzonder zinvolle, goed betaalde job die ik had in 2011 opgaf om ruimte te geven aan die innerlijke drang die sterker was dan mijn rationele zelf. Een sprong in het ongewisse. Misschien de moeilijkste beslissing die ik in mijn leven heb moeten nemen, maar ze was onontkoombaar.

De voorbije vijf jaar ben ik dus met wisselend succes, met vallen en opstaan, met euforische momenten maar evenzeer periodes van diepe vertwijfeling, die weg aan het gaan. De hindernissen waren soms onverwacht en lagen meer dan ik had voorzien bij mezelf. Pas door eruit te stappen realiseerde ik me ten volle welk gevoel van veiligheid het werken voor een organisatie me had gegeven. Het vaste kader, het vaste loon, de collega’s, de gemeenschappelijke visie,… ik dacht dat ik het allemaal niet belangrijk vond, maar nu het er niet meer was, leek het letterlijk alsof de grond onder mijn voeten verdwenen was en ik die terug moest gaan zoeken, gaan opvullen.
Ik besefte dat ik mijn gebrek aan zelfvertrouwen voor een groot stuk had gecompenseerd door me te identificeren met het gedeelde project. Ik voelde me sterk in het verdedigen van en opkomen voor die gedeelde visie en waarden. Maar nu stond ik er alleen voor en werkte dat niet meer. Ik realiseerde me dat dit een cruciaal punt was, zeker als ik me als kunstenaar wilde ontwikkelen.

IMG_3122   FullSizeRender (5)

Velen onder jullie, die op de een of andere manier met kunst of artistieke creatie bezig zijn, zullen al ervaren hebben hoe sterk het artistieke proces verweven is met je persoonlijke groeipad. Ook bij mij was dat van in het begin zo. Hoewel ik al jaren intens bezig was met spiritualiteit – vooral door een actieve betrokkenheid bij SPES – veranderde er veel vanaf het moment waarop ik terug ging schilderen. Het was alsof een nieuwe dimensie zich opende, namelijk de mogelijkheid om beeldend uit te drukken wat ik met woorden niet kon zeggen. En andersom bracht het worstelen met beelden me inzichten waartoe ik zonder die beelden niet zou zijn gekomen.

Toch voelde ik dat ik op grenzen stootte. Ik besefte dat het me aan een stuk vrijheid ontbrak die ik nodig had om echt kunstenaar te kunnen zijn. De schilderijen die ik maakte hadden een eigen sfeer, maar bleven zeer realistisch, niet omdat ik dat wilde maar omdat ik de fotografische werkelijkheid niet kon loslaten. Ik wist dat de reden daarvoor een stuk in mijn verleden lag, in de sterke band die ik met mijn vader had. Mijn vader die portretten schilderde en onvoorwaardelijk geloofde in de oude, klassieke beeldtaal.

Dus schreef ik me in in de academie. Om technische bagage te verwerven, maar vooral om moed en steun te vinden in de zoektocht naar mijn eigen beeldende taal. Tegelijkertijd verdiepte ik me opnieuw in filosofische teksten en ging ik gesprekken aan met kunstenaars en andere mensen die net als ik op zoek waren naar de grond in hun leven en naar hun eigen, diep persoonlijke stem. Zielsverwanten en bondgenoten. De ene keer waren zij mij tot steun, de andere keer ik hen. En ik schilderde. Zoekend en met passie, maar me bewust van mijn angsten, mijn remmingen. De evolutie was boeiend en als ik er nu op terugkijk duidelijk zichtbaar. Maar het heeft tijd gevraagd. En overgave.

FullSizeRender (6)Ik denk dat ik het laatste jaar belangrijke stappen heb gezet in mijn bevrijdingsproces als kunstenaar. En als zoekende mens. Het komt er voor een stuk op neer dat mijn spirituele weg en mijn artistieke weg nu zowat samenvallen. Dat de afstand die er nog was in de dialoog tussen beide nu weggevallen is. Eigenlijk is het heel eenvoudig geworden. Ik probeer het toe te lichten.
Een aantal jaren geleden ontdekte ik de kracht van het mediteren. Weer een wereld die openging. Op een bepaald moment begon ik de gedachten die opkwamen tijdens mijn meditaties te noteren in schriftjes. Om er iets van vast te houden en uit nieuwsgierigheid of ik er na een tijd een soort rode draad in zou kunnen vinden. En omdat die ‘gedachten’ zich vaak beeldend uitdrukten in vormen en kleuren, kwam er na verloop van tijd ook een schetsboekje bij.

Het moet nu zo’n negen maanden geleden zijn dat ik weer eens in een zoveelste crisis belandde bij het schilderen. Ik had net een tentoonstelling achter de rug en was een nieuw thema aan het overwegen. Ik heb altijd een aantal thema’s achter de hand, er zijn altijd meer ideeën dan ik kan realiseren, dus dat was geen probleem. Maar wat wel een probleem gaf, was dat geen enkel beeld dat ik als mogelijk vertrekpunt wilde gebruiken – of het nu een zelfgemaakte foto of een beeld van internet of uit de krant was – me aansprak. Sterker nog: ik voelde een lijfelijke weerzin tegen wat van buitenaf op me toekwam. Alsof ik niet meer bestand was tegen de overvloed aan beelden die we dagelijks te verwerken krijgen. Laat staan dat ik er schilderend nog iets aan wilde toevoegen.

Wat gebeurde kan je wel raden. De schetsboekjes met mijn meest persoonlijke, vaak banale niemendalletjes lagen daar. Ik ben dan met enkele van die schetsen in het achterhoofd aan het schilderen gegaan. De energie oproepend die ik op dat moment gevoeld had. De belevingen van intense aanwezigheid, van ‘gegrond-zijn-zonder-vaste-grond’, de paradoxaliteit van de kracht in het lijden, de levende energie in de kwetsuur… Enfin, al dat soort ervaringen die ik eigenlijk niet in woorden kon en kan omschrijven, maar waar die beelden me wel een zeker houvast voor boden.

Ik heb hier – althans voorlopig – mijn weg in gevonden. De beelden die deel uitmaken van mijn spirituele weg ervaar ik niet alleen als persoonlijk. Integendeel zelfs. Net zoals het mediteren me brengt bij een dimensie waarin ik deelgenoot mag zijn van iets dat me overstijgt, dat universeel is en me verbindt met de rest van de mensheid, ervaar ik de beelden ook als iets dat ik zie wanneer ik naar binnen kijk, maar dat niet alleen mezelf toebehoort. Daarom voelt het voor mij als relevant aan om ze te schilderen.

Hoewel mijn huidige schilderijen veel eenvoudiger lijken dan wat ik vroeger maakte, denk ik niet dat ik ze eerder had kunnen schilderen. Daarvoor was het nodig om me te bevrijden van maatschappelijke zekerheden, om mijn grondeloosheid te ervaren en op zoek te gaan naar die andere grond, die nooit dezelfde concrete veiligheid geeft, maar wel vrijheid en ruimte. En een soort zelfvertrouwen dat je nodig hebt om je vleugels te versterken en te vliegen, eens je gesprongen bent.

Misschien kan ik als kunstenaar toch weer een klein beetje bestaansrecht geven aan die binnenwereld.

Het was een fijne kennismaking, hopelijk ook voor jou.

Alle goeds en tot binnenkort,

Lies

Nog enkele tips als je graag een tentoonstelling wil bezoeken:

  • Edith Dekyndt, tot 24 april in Wiels
  • Royden Rabinowitch en Adriaan Verwee, tot 10 april in Emergent Veurne

www.liesdaenen.be
www.beleaf.be